Ngành điện mặt trời Trung Quốc đang rơi vào nghịch lý lớn: công suất lắp đặt liên tục lập kỷ lục, nhưng các doanh nghiệp đầu ngành lại thua lỗ nặng chưa từng có.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA), tính đến cuối tháng 11/2024, tổng công suất điện mặt trời đạt 1,16 TW, tăng 41,9% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, 5 tập đoàn lớn gồm TCL Zhonghuan, Trina Solar, Longi, JA Solar và Tongwei dự báo lỗ ròng 34–38 tỷ USD trong năm 2025, vượt mức lỗ kỷ lục năm 2024.

Nguyên nhân cốt lõi được gói gọn trong hai chữ “nội quyển” (involution) – tình trạng cạnh tranh khốc liệt đến mức phi lý, nơi doanh nghiệp bán dưới giá thành để giữ thị phần, khiến toàn ngành cùng kiệt quệ. Việc mở rộng công suất ồ ạt trong nhiều năm đã dẫn tới dư cung nghiêm trọng, buộc các nhà sản xuất lao vào cuộc chiến giảm giá.

Áp lực càng lớn khi giá nguyên liệu đầu vào như silicon và bạc tăng mạnh, trong khi thuế quan từ Mỹ và EU siết chặt các kênh xuất khẩu. Nỗ lực “né thuế” bằng cách chuyển sản xuất sang Đông Nam Á cũng dần mất hiệu quả.

Trước nguy cơ sụp đổ dây chuyền, Chính phủ Trung Quốc đã phát động chiến dịch “chống nội quyển”, thành lập liên minh điều tiết sản lượng và chấm dứt hoàn thuế xuất khẩu sản phẩm quang điện từ 1/4/2025. Động thái này nhằm buộc ngành tái cấu trúc, sáp nhập và loại bỏ công suất lỗi thời.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng quá trình thanh lọc ngành điện mặt trời Trung Quốc sẽ còn nhiều biến động, khi khả năng duy trì kỷ luật cắt giảm sản lượng giữa các doanh nghiệp vẫn là một dấu hỏi lớn.